ՈՐՈ՞ՆՔ ԵՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԿՈՂՄԻՑ ՆՈՐ ԱՊԱՑՈՒՅՑ ԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒ ԼԻԱԶՈՐՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՑՄԱՆ ...

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

(3-րդ մաս)

    ՀՀ վերաքննիչ վարչական                      Վարչական գործ

    դատարանի որոշում                           թիվ ՎԴ5/0186/05/21

    Վարչական գործ թիվ ՎԴ5/0186/05/21           2025 թ.

Նախագահող դատավոր` Ա. Պողոսյան

    Դատավորներ`        Հ. Խաչատրյան

                       Կ. Մաթևոսյան

Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի վարչական պալատը

(այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան) հետևյալ կազմով`

նախագահող Հ. Բեդևյան

զեկուցող Ք. Մկոյան

Ա. Թովմասյան

Լ. Հակոբյան

Ռ. Հակոբյան

2025 թվականի ապրիլի 7-ին

Գնահատելով Վերաքննիչ դատարանի եզրահանգումների հիմնավորվածությունը` Ակտի 22-րդ կետն անվավեր ճանաչելու մասով` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.

Նախ, Վճռաբեկ դատարանը նկատում է, որ սույն գործով ներկայացված վճռաբեկ բողոքում Վերաքննիչ դատարանին վերագրվել է ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 144-րդ հոդվածի 2-րդ մասի խախտում այն առումով, որ նոր ապացույց («Հարությունյան Ավետիք` 1001 «Առհաշիվ տրված գումարներ նյութեր ձեռք բերելու համար-հաշիվ` 2281» փաստաթուղթը) ընդունելով` Վերաքննիչ դատարանն անցել է վերաքննության սահմանները, քանի որ բացակայել են ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 144-րդ հոդվածի 2-րդ մասի կիրառման հիմքերը: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.

Այսպես, սույն գործով Կոմիտեի կողմից 06.05.2022 թվականին ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարան մուտքագրված վերաքննիչ բողոքին (հատոր 4-րդ, գ.թ. 11-14) կից ներկայացվել է նոր ապացույց` «Հարությունյան Ավետիք` 1001 «Առհաշիվ տրված գումարներ նյութեր ձեռք բերելու համար-հաշիվ` 2281» փաստաթուղթը (հատոր 4-րդ, գ.թ. 17-18): Միևնույն ժամանակ, վերաքննիչ բողոքի 3-րդ բաժնում (Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը և հիմնավորումները) բողոք բերած անձը նշել է. «Սույն մասնավոր դեպքում ինչպես արդեն իսկ նշեցինք Դատարանը վիճարկվող վարչական ակտի 22-րդ կետը անվավեր է ճանաչել այն հիմնավորմամբ, որ «Առհաշիվ տրված գումարներ նյութեր ձեռք բերելու համար-հաշիվ` 2281» փաստաթղթի ուսումնասիրությունից պարզվել է, որ այն ընդգրկում է 01.01.2017 թվականից մինչև 31.12.2017 թվականն ընկած ժամանակահատվածը և չի արտացոլում 29.04.2019 թվականին և 30.04.2019 թվականին կնքված գործարքների վերաբերյալ տեղեկություններ:

Մինչդեռ, հարկ է նկատել, որ ուսումնասիրության առարկա դարձնելով առհաշիվ տրված գումարներ նյութեր ձեռք բերելու համար-հաշիվ` թիվ 2281 փաստաթուղթը` հարկ է արձանագրել, որ նրանում առկա տեղեկատվությունը վերաբերում է 2019թ. դրությամբ առկա տեղեկատվությանը, ոչ թե 2017 թվականին:

Մասնավորապես «Առհաշիվ տրված գումարներ նյութեր ձեռք բերելու համար-հաշիվ` թիվ 2281» փաստաթղթի համաձայն հստակ երևում է, որ 29.04.2019 թվականի և 30.04.2019թ. դրությամբ, ֆիզիկական անձ Ավետիք Հարությունյանի միջոցով կանխիկ վճարման եղանակով ընկերությունը ձեռք է բերել տրանսպորտային միջոցներ, որի արդյունքում խախտվել է ՀՀ հարկային օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի պահանջը»:

Սույն գործով ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանում 07.09.2023 թվականին կայացած դատական նիստի արձանագրության (հատոր 4-րդ, գ.թ. 63-66) ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ Վերաքննիչ դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 144-րդ հոդվածով, որոշել է վերաքննիչ բողոքին կից ներկայացված փաստաթուղթն ընդունել, կցել գործին` որպես լրացուցիչ ապացույց, և դրա` գործի ելքի վրա ազդեցության հարցին անդրադառնալ դատական ակտով:

Հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումն առ այն, որ վերաքննիչ դատարանի կողմից նոր ապացույց ընդունելու` ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 144-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված նախապայմանը ներկայացվող ապացույցի` գործի լուծման համար էական նշանակություն ունենալն է` Վճռաբեկ դատարանը Վերաքննիչ դատարանի կողմից ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 144-րդ հոդվածի 2-րդ մասի կիրառման իրավաչափության համատեքստում հարկ է համարում անդրադառնալ սույն գործով վերաքննության փուլում ներկայացված նոր ապացույցի` «Հարությունյան Ավետիք` 1001 «Առհաշիվ տրված գումարներ նյութեր ձեռք բերելու համար-հաշիվ` 2281» փաստաթղթի` գործի լուծման համար էական նշանակություն ունենալու հանգամանքի գնահատմանը:

Սույն գործով վիճարկվող Ակտի 22-րդ կետով ՀՀ հարկային օրենսգրքի 419-րդ հոդվածի 1-ին մասի հիմքով Ընկերությանը 500.000 ՀՀ դրամի չափով տուգանք է առաջադրվել` նույն օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի խախտման համար այն հիմնավորմամբ, որ Ընկերությունն առհաշիվ անձ հանդիսացող Ավետիք Հարությունյանի միջոցով 29.04.2019 թվականին և 30.04.2019 թվականին կանխիկ վճարման եղանակով ձեռք է բերել տրանսպորտային միջոցներ համապատասխանաբար 8.200.000 և 1.400.000 ՀՀ դրամ արժեքներով:

Նման պայմաններում, վիճարկվող Ակտի 22-րդ կետի իրավաչափության մասով գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող փաստերի շրջանակը որոշելիս Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ վիճելի իրավահարաբերությունը կարգավորող նյութական իրավունքի նորմերով արժևորվող հանգամանքներին:

Այսպես, ՀՀ հարկային օրենսգրքի (այսուհետ` Օրենսգիրք) 386-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն` ապրանքների մատակարարման, աշխատանքների կատարման կամ ծառայությունների մատուցման գործարքների դիմաց Հայաստանի Հանրապետության տարածքում կանխիկ դրամով վճարումների նկատմամբ կիրառվում են հետևյալ սահմանափակումները. ապրանքների մատակարարման, աշխատանքների կատարման կամ ծառայությունների մատուցման յուրաքանչյուր գործարքի դիմաց կանխիկ դրամով գումարի վճարման առավելագույն չափը սահմանվում է 300 հազար դրամ (ներառյալ` ԱԱՀ-ի գումարը), իսկ մեկ ամսվա ընթացքում այդպիսի գործարքների հանրագումարի մասով` 3 միլիոն դրամ (ներառյալ` ԱԱՀ-ի գումարը):

Օրենսգրքի 419-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` կանխիկ դրամով գումարի վճարման նկատմամբ Օրենսգրքի 386-րդ հոդվածով սահմանված սահմանափակումները չպահպանելու դեպքում հարկ վճարողից գանձվում է տուգանք` կանխիկ դրամով գումարի վճարման թույլատրված չափը գերազանցող գումարների (խախտման գումարներ) հանրագումարի հինգ տոկոսի չափով, բայց ոչ պակաս, քան 500 հազար դրամը, և ոչ ավելի, քան երկու միլիոն դրամը:

Վերոգրյալ իրավանորմերի բովանդակությունից հետևում է, որ օրենսդիրն ապրանքների մատակարարման գործարքների դիմաց Հայաստանի Հանրապետության տարածքում կանխիկ դրամով վճարումների նկատմամբ նախատեսել է սահմանափակումներ` ամրագրելով, որ ապրանքների մատակարարման, աշխատանքների կատարման կամ ծառայությունների մատուցման յուրաքանչյուր գործարքի դիմաց կանխիկ դրամով գումարի վճարման առավելագույն չափը չպետք է գերազանցի 300.000 ՀՀ դրամը, իսկ մեկ ամսվա ընթացքում այդպիսի գործարքների հանրագումարի մասով` 3.000.000 ՀՀ դրամը: Ընդ որում` Հայաստանի Հանրապետության տարածքում 300.000 ՀՀ դրամը գերազանցող ապրանքների օտարման դիմաց կատարվելիք վճարումն անկանխիկ իրականացվելու իմպերատիվ պահանջ սահմանելով, միաժամանակ նշված պահանջը չկատարելու դեպքում օրենսդիրը սահմանել է տուգանք` 300.000 ՀՀ դրամը գերազանցող գումարի (խախտման գումարի) հանրագումարի հինգ տոկոսի չափով, բայց ոչ պակաս, քան 500 հազար դրամը, և ոչ ավելի, քան երկու միլիոն դրամը:

Այսինքն, Օրենսգրքի 419-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պատասխանատվության միջոցի կիրառման հիմքը Օրենսգրքի 386-րդ հոդվածով սահմանված սահմանափակումները չպահպանելն է, որպիսի հանգամանքի գնահատման համար անհրաժեշտ է պարզել, թե արդյոք հարկ վճարողի կողմից կատարված` ապրանքների մատակարարման, աշխատանքների կատարման կամ ծառայությունների մատուցման յուրաքանչյուր գործարքի մասով կանխիկ վճարումը գերազանցել է 300.000 ՀՀ դրամը, կամ արդյոք մեկ ամսվա բոլոր նմանատիպ գործարքների հանրագումարը գերազանցել է 3.000.000 ՀՀ դրամը: Հետևաբար, նշված փաստերը ներառվում են գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների շրջանակում, ըստ այդմ` դրանց վերաբերյալ տեղեկություններ պարունակող ապացույցները պետք է դիտարկվեն որպես գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող:

Տվյալ դեպքում վիճարկվող Ակտի 22-րդ կետի իրավաչափության մասով ապացուցման առարկան հետևյալն է. արդյո՞ք Ընկերության կողմից թույլ է տրվել Օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված սահմանափակումների խախտում: Ուստի, «Հարությունյան Ավետիք` 1001 «Առհաշիվ տրված գումարներ նյութեր ձեռք բերելու համար-հաշիվ` 2281» փաստաթղթի` գործի լուծման համար էական նշանակություն ունենալու հանգամանքի գնահատման համար անհրաժեշտ է պարզել, թե արդյոք այն պարունակում է տեղեկություններ նշված փաստի հաստատման կամ հերքման վերաբերյալ:

Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով վերաքննիչ բողոքին կից ներկայացված` «Հարությունյան Ավետիք` 1001 «Առհաշիվ տրված գումարներ նյութեր ձեռք բերելու համար-հաշիվ` 2281» փաստաթուղթն ընդգրկում է տվյալներ 29.04.2019 թվականին և 30.04.2019 թվականին կնքված գործարքների վերաբերյալ, ուստի հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ վիճարկվող Ակտի 22-րդ կետով Ընկերությանը դրամարկղային գործառնությունների իրականացման ճշտության գծով հարկային պարտավորություն առաջադրելու հիմքում 29.04.2019 թվականին և 30.04.2019 թվականին կանխիկ վճարման եղանակով համապատասխանաբար 8.200.000 և 1.400.000 ՀՀ դրամ արժեքներով տրանսպորտային միջոցներ ձեռք բերելն է` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հիշյալ փաստաթուղթը պարունակում է տեղեկություններ Ընկերության կողմից Օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված սահմանափակումների խախտման փաստի առնչությամբ, հետևաբար Վերաքննիչ դատարանն իրավացիորեն այն դիտարկել է որպես գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող ապացույց, ուստի, առկա է եղել ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 144-րդ հոդվածի 2-րդ մասի կիրառման հիմքը:

Սույն գործի փաստերից հետևում է, որ 29.04.2019 թվականին կնքված տրանսպորտային միջոցի առուվաճառքի պայմանագրի համաձայն` Ավետիք Անուշավանի Հարությունյանը վաճառել, իսկ Ընկերությունը ձեռք է բերել «TOYOTA LAND CRUISER PRADO 2.7L» մակնիշի, 2008 թվականի արտադրության տրանսպորտային միջոցը: Պայմանագրի 2-րդ կետի համաձայն` տրանսպորտային միջոցի գինը կողմերի գնահատմամբ կազմում է 8.200.000 ՀՀ դրամ: Պայմանագրերի 3.1.1-րդ կետի համաձայն` վաճառողն իրավունքի ունի նույն պայմանագրին համապատասխան հանձնված տրանսպորտային միջոցի համար գնորդի կողմից ժամանակին չվճարելու դեպքում պահանջել վճարելու նաև տոկոսներ` Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան: Պայմանագրի 3.4.1-րդ կետի համաձայն` գնորդը պարտավորվում է նույն պայմանագիրն ստորագրելու պահին վաճառողին վճարել նույն պայմանագրի 2-րդ կետում նախատեսված գինը: Պայմանագրից ծագող իրավունքները գրանցվել են 29.04.2019 թվականին և տրվել է տրանսպորտային միջոցի սեփականության իրավունքի պետական գրանցման թիվ 06CC172062 վկայականը (3-րդ հատոր, գ.թ. 54-55, 61-63):

30.04.2019 թվականին կնքված տրանսպորտային միջոցի առուվաճառքի պայմանագրի համաձայն` Ավետիք Անուշավանի Հարությունյանը վաճառել, իսկ Ընկերությունը ձեռք է բերել «GAZ 53-27» մակնիշի, 1985 թվականի արտադրության տրանսպորտային միջոցը: Պայմանագրի 2-րդ կետի համաձայն` տրանսպորտային միջոցի գինը կողմերի գնահատմամբ կազմում է 1.400.000 ՀՀ դրամ: Պայմանագրերի 3.1.1-րդ կետի համաձայն` վաճառողն իրավունքի ունի նույն պայմանագրին համապատասխան հանձնված տրանսպորտային միջոցի համար գնորդի կողմից ժամանակին չվճարելու դեպքում պահանջել վճարելու նաև տոկոսներ` Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան: Պայմանագրի 3.4.1-րդ կետի համաձայն` գնորդը պարտավորվում է նույն պայմանագիրն ստորագրելու պահին վաճառողին վճարել նույն պայմանագրի 2-րդ կետում նախատեսված գինը: Պայմանագրից ծագող իրավունքները գրանցվել են 30.04.2019 թվականին, և տրվել է տրանսպորտային միջոցի սեփականության իրավունքի պետական գրանցման թիվ 06CC174765 վկայականը (3-րդ հատոր, գ.թ. 56-60):

Վերոգրյալ պայմանագրային դրույթների վերլուծությունից հետևում է, որ պայմանագրերի գինը, ըստ պայմանավորվածության, պետք է վճարվեր պայմանագրերը ստորագրելու պահին` համապատասխանաբար` 29.04.2019 թվականին և 30.04.2019 թվականին, ընդ որում, հիշյալ պայմանի խախտում չի արձանագրվել, և հայցվոր Ընկերությունը ևս չի ներկայացրել որևէ դիրքորոշում այն մասին, որ նշված պայմանագրերի դրույթները կողմերը չեն պահպանել:

Միևնույն ժամանակ, «Հարությունյան Ավետիք` 1001 «Առհաշիվ տրված գումարներ նյութեր ձեռք բերելու համար-հաշիվ` 2281» փաստաթղթից հետևում է, որ 29.04.2019 թվականին և 30.04.2019 թվականին ֆիզիկական անձ Ավետիք Հարությունյանի միջոցով դուրս է գրվել գումար` 8.200.000 ՀՀ դրամի և 1.400.000 ՀՀ դրամի չափով, «TOYOTA LAND CRUISER թեթև մարդատար, ունիվերսալ թափքով 125/170 կվտ/ձու շարժ N 2TR0647259837AO61» և «բեռնատար կողավոր, կապույտ 84/115 կվտ/ձու 838 AO61» ձեռք բերելու նպատակով: Միաժամանակ, հայցվոր Ընկերությունը չի ներկայացրել որևէ թույլատրելի ու վերաբերելի ապացույց առ այն, որ հիշյալ տրանսպորտային միջոցներ ձեռք բերելու համար նախատեսված գումարները փոխանցվել են վաճառողներին անկանխիկ եղանակով:

Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ սույն գործի նյութերում առկա ապացույցներով հիմնավորվում է Ընկերության կողմից առհաշիվ անձ հանդիսացող Ավետիք Հարությունյանի միջոցով 29.04.2019 թվականին և 30.04.2019 թվականին տրանսպորտային միջոցների ձեռքբերման համար կանխիկ դրամով համապատասխանաբար 8.200.000 և 1.400.000 ՀՀ դրամ գումարի վճարում կատարված լինելու փաստը, ինչը բավարար է Օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված սահմանափակումների խախտման փաստի հաստատման համար, ուստի ՀՀ հարկային օրենսգրքի 419-րդ հոդվածի 1-ին մասի հիմքով Ընկերությանը 500.000 ՀՀ դրամի չափով տուգանքի առաջադրումն իրավաչափ է:

Նման պայմաններում հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ բացակայել է գործի նոր քննության անհրաժեշտությունը, և Դատարանի թույլ տված դատական սխալը վերացնելու համար չեն պահանջվել այնպիսի դատավարական գործողություններ, որոնք կատարելու իրավասությամբ օժտված է միայն ՀՀ վարչական դատարանը` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առկա են եղել բավարար հիմքեր` Կոմիտեի համալիր հարկային ստուգումների վարչության 10.03.2021 թվականի թիվ 1002684/1 ակտի 22-րդ կետն անվավեր ճանաչելու մասով դատական ակտը բեկանելու և փոփոխելու Վերաքննիչ դատարանի լիազորությունն իրացնելու համար:

Ամփոփելով վերոգրյալ իրավական և փաստական վերլուծությունները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ վճռաբեկ բողոքի հիմքի առկայությունը բավարար չէ Կոմիտեի համալիր հարկային ստուգումների վարչության 10.03.2021 թվականի թիվ 1002684/1 ակտի 22-րդ կետն անվավեր ճանաչելու պահանջի մասով Վերաքննիչ դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար, քանի որ Վերաքննիչ դատարանը, մասնակիորեն` Կոմիտեի համալիր հարկային ստուգումների վարչության 10.03.2021 թվականի թիվ 1002684/1 ակտի 22-րդ կետն անվավեր ճանաչելու պահանջը բավարարելու մասով, բեկանելով Դատարանի վճիռը և այդ մասով մերժելով հայցը, կայացրել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ:

Ինչ վերաբերում է Կոմիտեի համալիր հարկային ստուգումների վարչության 10.03.2021 թվականի թիվ 1002684/1 ակտի 24-րդ կետն անվավեր ճանաչելու պահանջին, ապա Վճռաբեկ դատարանի գնահատմամբ նշված պահանջի մասով հայցը ենթակա է բավարարման` հետևյալ պատճառաբանությամբ.

Օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի 1-ին մասի 55-րդ կետի համաձայն` (...) անապրանք փաստաթուղթն Օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին ձևականորեն համապատասխանող հաշվարկային փաստաթուղթ է, որում նշված գործարքը (ապրանքի մատակարարում, աշխատանքի կատարում և (կամ) ծառայության մատուցում) այդ փաստաթուղթը կազմած կողմերի միջև փաստացի չի կատարվել կամ կատարվել է այդ փաստաթղթում նշված` Օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 7-րդ և (կամ) 8-րդ կետով սահմանված տվյալներից մեկի կամ մի քանիսի մեծությունից 20 և ավելի տոկոսով փոքր տվյալներով: Հաշվարկային փաստաթուղթը չի համարվում անապրանք փաստաթուղթ, եթե այն դուրս գրող հարկ վճարողը, ապրանքների մատակարարման, աշխատանքների կատարման և (կամ) ծառայությունների մատուցման պայմանագրի համաձայն, կրում է գործարքը կատարելու պարտավորություն: Անապրանք փաստաթղթերը հարկ վճարողների կողմից հարկերի և (կամ) վճարների հաշվարկման և (կամ) վճարման համար հիմք չեն հանդիսանում:

Օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հարկային իրավախախտում է համարվում հարկ վճարողի կամ հարկային գործակալի հակաիրավական այնպիսի գործողությունը կամ անգործությունը, որի համար Օրենսգրքով և (կամ) վճարների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենքներով սահմանված է հարկային պատասխանատվություն:

Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հարկային պատասխանատվությունը իրավական պատասխանատվության ինքնուրույն տեսակ է, որն ուղղված է պետության ֆինանսական կայունության և ֆինանսական շահերի ապահովմանը` հարկային հարաբերությունները կարգավորող իրավական ակտերի դրույթները խախտելու հետևանքով պետությանը պատճառված նյութական վնասի լրիվ ծավալով հատուցման, հարկային իրավախախտում կատարած հարկ վճարողի նկատմամբ լրացուցիչ պարտավորություն սահմանելու, ինչպես նաև նրան հարկային պարտավորության անհապաղ կատարումը պարտադրելու և հետագա հարկային իրավախախտումները կանխարգելելու միջոցով:

Օրենսգրքի 415-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` անապրանք փաստաթղթեր դուրս գրած և (կամ) ստացած կազմակերպությունից, անհատ ձեռնարկատիրոջից կամ նոտարից համալիր հարկային ստուգման արդյունքներով գանձվում է տուգանք` գործարքի (մատակարարված ապրանքի, մատուցված ծառայության կամ կատարված աշխատանքի) փաստացի կատարումը հավաստող փաստաթղթում նշված` այն անապրանք համարվելու համար Օրենսգրքով սահմանված շեղման (դրամական արտահայտությամբ), իսկ կողմերի միջև փաստացի գործարք կատարված չլինելու դեպքում` անապրանք փաստաթղթում նշված գումարի չափով: Սույն մասին համապատասխան հաշվարկված տուգանքի գումարը մեկ միլիոն դրամից պակաս լինելու դեպքում տուգանքը կիրառվում է մեկ միլիոն դրամի չափով:

ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր որոշումներից մեկում արձանագրել է, որ Օրենսգրքի 415-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված տուգանքը հարկային պատասխանատվության տեսակ է, որը կիրառվում է «inter alia» Օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին ձևականորեն համապատասխանող հաշվարկային փաստաթուղթ ստեղծելու, սակայն դրանում նշված գործարքը փաստացի տեղի չունենալու համար (անապրանք փաստաթուղթ): Անապրանք փաստաթղթի ստեղծմանը կարող են մասնակցել երկու սուբյեկտներ (գործարքի երկու կողմերը): Անապրանք փաստաթղթի համար հարկային պատասխանատվության սուբյեկտի առնչությամբ Օրենսգրքի 415-րդ հոդվածի 1-ին մասը գործածում է «անապրանք փաստաթղթեր դուրս գրած և (կամ) ստացած կազմակերպություն» արտահայտությունը: Դրանից հետևում է, որ անապրանք փաստաթուղթ հայտնաբերվելու դեպքում երեք հնարավոր հետևանք կարող է առաջանալ`

(1) պատասխանատվության ենթարկվել անապրանք փաստաթղթեր դուրս գրած կազմակերպությունը,

(2) պատասխանատվության ենթարկվել անապրանք փաստաթղթեր ստացած կազմակերպությունը,

(3) պատասխանատվության ենթարկվել անապրանք փաստաթղթեր և՛ դուրս գրած, և՛ ստացած կազմակերպությունը (տե՛ս, «Լու-Ար-Գրուպ» ՍՊԸ-ն ընդդեմ ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի թիվ ՎԴ/7762/05/19 վարչական գործով Վճռաբեկ դատարանի 29.06.2022 թվականի որոշումը):

Սույն գործով վիճարկվող Ակտի 24-րդ կետով արձանագրվել է, որ Ընկերությունը, Հիմնադրամի հետ կնքված 26.10.2017 թվականի թիվ ԼՂ-Կ-15/17, 05.02.2018 թվականի թիվ ԱՀ-Կ-01/18 և 29.03.2018 թվականի թիվ ԱՀ-Կ-06/18 «Գույքի պատրաստման, գնման, տեղափոխման և տեղադրման» պայմանագրերի համաձայն, Հիմնադրամի անվամբ դուրս է գրել արտադրանքների ապրանքների առաքման հաշվարկային փաստաթղթեր: ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության քննչական դեպարտամենտում քննվող թիվ 58214118 քրեական գործի շրջանակներում Ընկերության վերաբերյալ քննության ընթացքում ձեռք բերված փաստական տվյալներից ելնելով` պարզվել է, որ հաշվարկային փաստաթղթերը դուրս են գրվել առանց Ընկերության կողմից ապրանքների մատակարարման, այսինքն, դուրս են գրվել անապրանք փաստաթղթեր:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատարանը նույն օրենսգրքով սահմանված կարգով ձեռք բերված ապացույցների հետազոտման և գնահատման միջոցով պարզում է գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող բոլոր փաստերը:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 26-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաբերելի է այն ապացույցը, որն ավելի կամ պակաս հավանական է դարձնում վեճը լուծելու համար էական նշանակություն ունեցող որևէ փաստի գոյությունը, քան այն կլիներ առանց այդ ապացույցի: Ոչ վերաբերելի ապացույցն անթույլատրելի է:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատարանը, անմիջականորեն գնահատելով գործում եղած բոլոր ապացույցները, որոշում է փաստի հաստատված լինելու հարցը` բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման վրա հիմնված ներքին համոզմամբ: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` դատարանը դատական ակտի մեջ պետք է պատճառաբանի նման համոզմունքի ձևավորումը:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 28-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` կողմը պարտավոր է դատարանին ներկայացնել իր տիրապետման տակ կամ ազդեցության ոլորտում եղած այն բոլոր ապացույցները, որոնցով նա հիմնավորում է իր պահանջները կամ առարկությունները:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե բոլոր ապացույցները հետազոտելուց հետո գործի ելքը պայմանավորող որևէ փաստ մնում է չապացուցված, ապա դրա բացասական հետևանքները կրում է այդ փաստի ապացուցման բեռը կրող կողմը: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն` ապացուցման բեռը կրում է` վիճարկման հայցով` վարչական մարմինը, որն ընդունել է միջամտող վարչական ակտը` դրա համար հիմք ծառայած փաստերի մասով:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն` վարչական դատարանը գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ կայացնելիս գնահատում է ապացույցները: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` վիճարկվող վարչական ակտի իրավաչափությունը որոշվում է այդ ակտի ընդունմանն ուղղված վարչական վարույթում ձեռք բերված ապացույցների շրջանակում (...):

ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, նախկինում կայացրած որոշումներից մեկով անդրադառնալով վերը նշված նորմերի վերլուծությանը, արձանագրել է, որ դատարանը գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ կայացնելու նպատակով գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող բոլոր փաստերը պարզում է ապացույցների հետազոտման և գնահատման միջոցով: Ապացույցների հետազոտումը դատական ապացույցների անմիջական ընկալումն ու վերլուծությունն է` դրանցից յուրաքանչյուրի վերաբերելիությունը, թույլատրելիությունն ու արժանահավատությունը որոշելու և գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքների առկայությունը կամ բացակայությունը հաստատելու համար դրանց համակցության բավարարությունը պարզելու նպատակով, իսկ ապացույցների գնահատումը ենթադրում է ապացույցների տրամաբանական և իրավաբանական որակում` դրանց վերաբերելիության, թույլատրելիության, արժանահավատության և բավարարության տեսանկյունից: Դատարանը գործն ըստ էության լուծող պատճառաբանված դատական ակտ կայացնելու նպատակով պետք է բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման վրա հիմնված ներքին համոզմամբ գնահատի գործում եղած բոլոր ապացույցները` դրանց վերաբերելիության, թույլատրելիության, արժանահավատության և բավարարության տեսանկյունից: Դատարանի կողմից ապացույցների գնահատման արդյունքներն արտացոլվում են դատական ակտի պատճառաբանական մասում, որտեղ դատարանը պետք է մատնացույց անի այն ապացույցները, որոնց վրա կառուցում է իր եզրահանգումներն ու հետևությունները, ինչպես նաև այն դատողությունները, որոնցով հերքվում է այս կամ այն ապացույցը: Դատական ակտը կարող է համարվել պատշաճ կերպով պատճառաբանված միայն այն դեպքում, երբ դրա պատճառաբանական մասում դատարանը ցույց է տվել ապացույցների գնահատման հարցում իր ներքին համոզմունքի ձևավորման օբյեկտիվ հիմքերը (տե՛ս, Ջաջուռի գյուղապետարանն ընդդեմ ՀՀ կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի և մյուսների թիվ ՎԴ5/0029/05/14 վարչական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 27.11.2015 թվականի որոշումը):

ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով ապացույցների գնահատման հարցին, նախկինում կայացված որոշմամբ արձանագրել է, որ այս կամ այն հանգամանքի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի եզրակացությունը պետք է լինի գործով ձեռք բերված ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման տրամաբանական հետևությունը` հաշվի առնելով դրանց համակցությունը և փոխադարձ կապը, կիրառման ենթակա իրավունքը և ներքին համոզմունքը: Ապացույցների բավարարությունը գործով ձեռք բերված ապացույցների այնպիսի համակցությունն է, որը հնարավորություն է տալիս վերջնական եզրահանգում կատարելու որոնվող փաստերի առկայության կամ բացակայության վերաբերյալ: Ապացույցների գնահատումը բավարարության տեսանկյունից հետապնդում է ապացույցների միջև հակասությունները վերացնելու նպատակ այնպես, որ փարատվեն ստացված ամբողջ ապացուցողական զանգվածից կատարված հետևությունների ճշմարտացիության վերաբերյալ կասկածները (տե՛ս «Շենքերի կառավարում» համատիրությունն ընդդեմ Մասիս Ղազանչյանի թիվ ԵԱՔԴ/0483/02/15 քաղաքացիական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 22.07.2016 թվականի որոշումը):

ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, մեկ այլ որոշմամբ արձանագրել է, որ ապացույցների հետազոտման բազմակողմանիությունը ենթադրում է, որ գործում առկա ապացույցների ուսումնասիրության (ընկալման) ընթացքում դատարանը պետք է հաշվի առնի գործին մասնակցող անձանց և դատավարության այլ մասնակիցների դատողությունն ու բացատրությունները` միաժամանակ իր իրավասության սահմաններում ձեռնարկելով բոլոր անհրաժեշտ միջոցները ստացված փաստական տվյալների արժանահավատությունը ստուգելու համար: Ապացույցների հետազոտման լրիվությունը ենթադրում է գործով ներկայացված (ձեռք բերված) բոլոր վերաբերելի և թույլատրելի ապացույցների ընկալում ու ստուգում, փաստերի գոյության կամ բացակայության մասին վերջնական եզրահանգումներ կատարելու համար անհրաժեշտ և բավարար ամբողջ ապացուցողական նյութի վերլուծություն ու ստուգում: Ապացույցների հետազոտման օբյեկտիվությունը ենթադրում է, որ դատարանն ապացույցները հետազոտելիս որևէ կերպ չպետք է շահագրգռված լինի գործի ելքով և անկողմնակալ վերաբերմունք ցուցաբերի ապացույցների հետազոտման ընթացքում` ապահովելով կողմերի մրցակցությունն ու իրավահավասարությունը և զերծ մնալով գործի ելքի կամ այս կամ այն ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ նախնական դատողություններ կատարելուց:

Դատարանի կողմից ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտությունն առաջնահերթ նշանակություն ունի դրանք առանձին-առանձին ու իրենց համակցության մեջ ճիշտ գնահատելու` դրանց արժանահավատությունը և բավարարությունը ճիշտ որոշելու ու գործի քննության արդյունքում օրինական և հիմնավորված դատական ակտ կայացնելու համար (տե՛ս Տիգրան Հովհաննիսյանն ընդդեմ Անթրանիկ Բողոսյանի և Հայկ Մարտիրոսյանի թիվ ԵԴ/18039/02/19 քաղաքացիական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 19.09.2023 թվականի որոշումը):

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով դատարանները հայցվոր Ընկերության կողմից անապրանք փաստաթղթեր դուրս գրված լինելու փաստի հաստատման համար հիմք են ընդունել Արցախի Հանրապետության կրթության, գիտության և սպորտի նախարարի 24.09.2019 թվականի թիվ 01-1219 գրությունը, ինչպես նաև նաև գործի նյութերում առկա վկաների հարցաքննության արձանագրությունները:

Սույն գործով արտահայտված իրավական դիրքորոշումները կիրառելով գործի փաստական հանգամանքների նկատմամբ` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ դատարանները պատշաճ չեն գնահատել մինչդատական վարույթում վկայի տված ցուցմունքը որպես արժանահավատ ապացույց դիտարկել կամ չդիտարկելու հարցը, մասնավորապես` վկայի ցուցմունքը` որպես ապացույցի ինքնուրույն տեսակ, վարչադատավարական կարգով կարող էր հետազոտվել այն դեպքում, երբ պահպանված լիներ վկա կանչելու, մասնավորապես` վկայի հրավիրման, վկայի ցուցմունք տալու ընթացակարգի` սուտ ցուցմունք տալու կամ ցուցմունք տալուց հրաժարվելու դեպքում առաջացող քրեական պատասխանատվության և ցուցմունքի հետազոտման վարչադատավարական կարգը:

Սույն վարչական գործով բացակայում են Դատարանի կողմից վկաների հարցաքննության վերաբերյալ ապացույցները, հետևաբար ստորադաս դատարանները չէին կարող մինչդատական վարույթում տրված ցուցմունքները սույն վարչական գործով դիտարկել որպես ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքով սահմանված վկայի ցուցմունք` որպես ինքնուրույն ապացույցի տեսակ, և գնահատել դրանք` դնելով դատական ակտի կայացման հիմքում:

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մինչդատական վարույթում տրված ցուցմունքները, որպես քրեական վարույթ իրականացնող մարմինների կողմից հարկման համար հիմք հանդիսացող տվյալներ, ՀՀ հարկային օրենսգրքի` իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ 350-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի իմաստով չէին կարող օգտագործվել որպես հարկային հսկողության համար տրամադրված տեղեկություններ, քանի որ դրանք համարվում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի գնահատականը և դատողությունը` հիմնվելով վկայի անձնական հատկանիշների, գործին մասնակցող անձանց հետ նրա փոխհարաբերությունների վրա, այսինքն` վկայի ցուցմունքը հարկային վարչարարության ընթացքում համարվում է քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի գնահատականը և տրամաբանական վերլուծությունը դրա վերաբերյալ, ուստի, այս մասով դրանք չեն կարող համարվել ՀՀ հարկային օրենսգրքի` իրավահարաբերության ծագման պահին գործող խմբագրությամբ 350-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի իմաստով, որպես հարկային հսկողության համար օգտագործվող տեղեկություններ, ըստ այդմ` քրեական վարույթում տրված ցուցմունքները (թիվ 58214118 քրեական գործի շրջանակներում վկաներ Վարդուշ Մովսիսյանի, Զորիկ Ղուլյանի, Էդիկ Պետրոսյանի, Խորեն Վարդանյանի, Կառլեն Մարգարյանի տված ցուցմունքները) չէին կարող վարչական վարույթում օգտագործվել որպես ապացույց:

Հաջորդիվ, անդրադառնալով Ընկերության կողմից անապրանք փաստաթղթեր դուրս գրված լինելու փաստի հաստատման համար հիմք ընդունված` Արցախի Հանրապետության կրթության, գիտության և սպորտի նախարարի 24.09.2019 թվականի թիվ 01-1219 գրությանը` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.

Այսպես, ԱՀ կրթության, գիտության և սպորտի նախարարի` ԱՀ քննչական կոմիտեի նախագահ Ի. Գրիգորյանին ուղղված 24.09.2019 թվականի թիվ 01-1219 գրության համաձայն` «(...) նախարարության կողմից բանավոր հարցման արդյունքներով պարզվել է, որ Ասկերանի, Շահումյանի, Հադրութի, Մարտակերտի, Մարտունու և Քաշաթաղի շրջանների վարչակազմերի կրթության և սպորտի բաժինները, ինչպես նաև նշված շրջանների հանրակրթական դպրոցների տնօրինությունների ՊՈԱԿ-ները «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի և «ՀԱՏՄ» ՍՊ ընկերության կողմից կնքված 2017 թվականի հոկտեմբեր 26-ի ԼՂ-Կ-15/17 պայմանագրով դպրոցական գույք չեն ստացել: Վերոնշյալի գրավոր հաստատումները շրջաններից սպասում ենք» (2-րդ հատոր, գ.թ. 134):

Վճռաբեկ դատարանը նախ փաստում է, որ վիճարկվող Ակտի 24-րդ կետով Ընկերությանն անապրանք փաստաթղթեր դուրս գրելու իրավախախտում է վերագրվել Հիմնադրամի հետ կնքված 26.10.2017 թվականի թիվ ԼՂ-Կ-15/17, 05.02.2018 թվականի թիվ ԱՀ-Կ-01/18 և 29.03.2018 թվականի թիվ ԱՀ-Կ-06/18 «Գույքի պատրաստման, գնման, տեղափոխման և տեղադրման» պայմանագրերի համաձայն Հիմնադրամի անվամբ առանց Ընկերության կողմից ապրանքների մատակարարման հաշվարկային փաստաթղթերը դուրս գրվելու հիմքով, մինչդեռ, ԱՀ կրթության, գիտության և սպորտի նախարարի 24.09.2019 թվականի թիվ 01-1219 գրությունը վերաբերում է միայն Ընկերության կողմից Հիմնադրամի հետ կնքված 26.10.2017 թվականի թիվ ԼՂ-Կ-15/17 պայմանագրին, ինչը նշանակում է, որ նշված գրությունը 05.02.2018 թվականի թիվ ԱՀ-Կ-01/18 և 29.03.2018 թվականի թիվ ԱՀ-Կ-06/18 «Գույքի պատրաստման, գնման, տեղափոխման և տեղադրման» պայմանագրերով նախատեսված գույքերի մատակարարման փաստի առնչությամբ որևէ ապացուցողական նշանակություն ունենալ չի կարող:

Բացի այդ, նշված գրությունը նույնիսկ Ընկերության կողմից Հիմնադրամի հետ կնքված 26.10.2017 թվականի թիվ ԼՂ-Կ-15/17 պայմանագրի մասով չի կարող դիտարկվել որպես Ընկերության կողմից անապրանք փաստաթղթեր դուրս գրված լինելու փաստը հավաստող պատշաճ ապացույց, քանի որ դրանում ընդամենը արտացոլված են բանավոր հարցման արդյունքներով ստացված տեղեկություններ, որոնք որևէ կերպ չեն կարող հիմք ընդունվել թիվ ԼՂ-Կ-15/17 պայմանագրով նախատեսված գույքի մատակարարման փաստը կասկածի տակ դնելու համար, այն պարագայում, երբ սույն գործի նյութերում առկա են ԼՂ-Կ-15/17 պայմանագրով նախատեսված գույքի մատակարարման վերաբերյալ հանձնման-ընդունման ակտեր: Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ Հիմնադրամի գործադիր վարչության տնօրենի, Ընկերության տնօրենի և ԱՀ Ասկերանի շրջանի վարչակազմի աշխատակազմի կրթության բաժնի վարիչ Շ. Աղաբաբյանի կողմից 07.12.2017 թվականին կազմված ապրանքանյութական արժեքների հանձնման-ընդունման թիվ 1, Հիմնադրամի գործադիր վարչության տնօրենի, Ընկերության տնօրենի և ԱՀ Հադրութի շրջանի վարչակազմի աշխատակազմի կրթության բաժնի վարիչ Է. Պետրոսյանի կողմից 08.12.2017 թվականին կազմված ապրանքանյութական արժեքների հանձնման-ընդունման թիվ 2, Հիմնադրամի գործադիր վարչության տնօրենի, Ընկերության տնօրենի և ԱՀ Մարտակերտի շրջանի վարչակազմի աշխատակազմի կրթության բաժնի վարիչ Ժ. Դավթյանի կողմից 11.12.2017 թվականին կազմված ապրանքանյութական արժեքների հանձնման-ընդունման թիվ 3, Հիմնադրամի գործադիր վարչության տնօրենի, Ընկերության տնօրենի և ԱՀ Մարտունու շրջանի վարչակազմի աշխատակազմի կրթության բաժնի վարիչ Զ. Ղուլյանի կողմից 15.12.2017 թվականին կազմված ապրանքանյութական արժեքների հանձնման-ընդունման թիվ 4, Հիմնադրամի գործադիր վարչության տնօրենի, Ընկերության տնօրենի և ԱՀ Քաշաթաղի շրջանի վարչակազմի աշխատակազմի կրթության բաժնի վարիչ Վ. Մովսիսյանի կողմից 18.12.2017 թվականին կազմված ապրանքանյութական արժեքների հանձնման-ընդունման թիվ 5, Հիմնադրամի գործադիր վարչության տնօրենի, Ընկերության տնօրենի և ԱՀ Շահումյանի շրջանի վարչակազմի աշխատակազմի կրթության բաժնի վարիչ Խ. Վարդանյանի կողմից 18.12.2017 թվականին կազմված ապրանքանյութական արժեքների հանձնման-ընդունման թիվ 6, Հիմնադրամի գործադիր վարչության տնօրենի, Ընկերության տնօրենի և ԱՀ Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի կրթության և սպորտի բաժնի պետ Կ. Մարգարյանի կողմից 04.05.2018 թվականին կազմված ապրանքանյութական արժեքների հանձնման-ընդունման թիվ 1, Հիմնադրամի գործադիր վարչության տնօրենի, Ընկերության տնօրենի և ԱՀ Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի կրթության և սպորտի բաժնի պետ Կ. Մարգարյանի կողմից 03.05.2018 թվականին կազմված ապրանքանյութական արժեքների հանձնման-ընդունման թիվ 2 ակտերից և Հիմնադրամի գործադիր վարչության տնօրենի, Ընկերության տնօրենի և ԱՀ Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի կրթության և սպորտի բաժնի պետ Կ. Մարգարյանի կողմից 11.06.2018 թվականին կազմված ապրանքանյութական արժեքների հանձնման-ընդունման ակտից հետևում է, որ Ընկերությունն իրականացրել է 26.10.2017 թվականին կողմերի միջև կնքված թիվ ԼՂ-Կ-15/17, 05.02.2018 թվականին կնքված թիվ ԱՀ-Կ-01/18, 29.03.2018 թվականին կնքված թիվ ԱՀ-Կ-06/18 պայմանագրերով նախատեսված գույքերի մատակարարում, այդ հանձնման-ընդունման ակտերի վրա առկա են կողմերի ստորագրությունները, այսինքն, Ընկերությունը պայմանագրերով նախատեսված իր պարտականությունը կատարել է:

Նման պայմաններում, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ սույն գործի նյութերում, բացի ԱՀ կրթության, գիտության և սպորտի նախարարի 24.09.2019 թվականի թիվ 01-1219 գրությունից, որը, ինչպես արդեն նշվեց, գույքի մատակարարում կատարված չլինելու փաստի հաստատման տեսանկյունից արժանահավատ ապացույց դիտարկվել չէր կարող, և թիվ 58214118 քրեական գործի շրջանակներում վկաներ Վարդուշ Մովսիսյանի, Զորիկ Ղուլյանի, Էդիկ Պետրոսյանի, Խորեն Վարդանյանի, Կառլեն Մարգարյանի տված ցուցմունքներից, որոնք առհասարակ չէին կարող վարչական վարույթում օգտագործվել որպես ապացույց, Ընկերության կողմից անապրանք փաստաթղթեր դուրս գրված լինելու փաստի հաստատմանն ուղղված այլ ապացույցներ առկա չեն` Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ Ընկերությանն անապրանք փաստաթղթեր դուրս գրելու իրավախախտում վերագրելն իրավաչափ չէ, հետևաբար վերջինս չէր կարող ենթարկվել Օրենսգրքի 415-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հարկային պատասխանատվության, ուստի, առկա են բավարար հիմքեր «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ա» կետի հիմքով Կոմիտեի համալիր հարկային ստուգումների վարչության 10.03.2021 թվականի թիվ 1002684/1 ակտի 24-րդ կետն անվավեր ճանաչելու համար:

Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում Կոմիտեի համալիր հարկային ստուգումների վարչության 10.03.2021 թվականի թիվ 1002684/1 ակտի 24-րդ կետն անվավեր ճանաչելու պահանջի մասով դատարանները չեն իրականացրել գործի բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննություն, սխալ են գնահատել քրեական մինչդատական վարույթում տրված վկաների ցուցմունքների և ԱՀ կրթության, գիտության և սպորտի նախարարի 24.09.2019 թվականի թիվ 01-1219 գրության` որպես արժանահավատ ապացույցներ հանդիսանալու փաստը` թույլ տալով ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ և 27-րդ հոդվածների խախտում, որն էլ իր հերթին այդ մասով հանգեցրել է գործի սխալ լուծման:

Միաժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն գործով անհրաժեշտ է կիրառել ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 169-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով սահմանված` ստորադաս դատարանի դատական ակտը փոփոխելու Վճռաբեկ դատարանի լիազորությունը հետևյալ հիմնավորմամբ.

Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն` յուրաքանչյուր ոք ունի ողջամիտ ժամկետում իր գործի քննության իրավունք: Սույն գործով վեճի լուծումն էական նշանակություն ունի գործին մասնակցող անձանց համար: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ գործը ողջամիտ ժամկետում քննելը հանդիսանում է Կոնվենցիայի վերոգրյալ հոդվածով ամրագրված` անձի արդար դատաքննության իրավունքի տարր: Հետևաբար գործի անհարկի ձգձգումները վտանգ են պարունակում նշված իրավունքի խախտման տեսանկյունից: Տվյալ դեպքում Վճռաբեկ դատարանի կողմից ստորադաս դատարանի դատական ակտը փոփոխելը բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից, քանի որ սույն գործով վերջնական դատական ակտ կայացնելու համար նոր հանգամանք հաստատելու անհրաժեշտությունը բացակայում է:

Դատական ակտը փոփոխելիս Վճռաբեկ դատարանը հիմք է ընդունում սույն որոշման պատճառաբանությունները, ինչպես նաև գործի նոր քննության անհրաժեշտության բացակայությունը:

5. Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները դատական ծախսերի բաշխման վերաբերյալ.

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 56-րդ հոդվածի համաձայն` դատական ծախսերը կազմված են պետական տուրքից և գործի քննության հետ կապված այլ ծախսերից:

ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` կողմը, որի դեմ կայացվել է վճիռ, կամ որի բողոքը մերժվել է, կրում է Հայաստանի Հանրապետության դատական դեպարտամենտի` վկաներին և փորձագետներին վճարած գումարների հատուցման պարտականությունը, ինչպես նաև մյուս կողմի կրած դատական ծախսերի հատուցման պարտականությունը այն ծավալով, ինչ ծավալով դրանք անհրաժեշտ են եղել դատական պաշտպանության իրավունքի արդյունավետ իրականացման համար: Դատական պաշտպանության այն միջոցի հետ կապված ծախսերը, որ իր նպատակին չի ծառայել, դրվում են այդ միջոցն օգտագործած կողմի վրա, անգամ եթե վճիռը կայացվել է այդ կողմի օգտին:

Վճռաբեկ դատարանը, հաշվի առնելով այն փաստը, որ Ընկերության կողմից հայցադիմումի, վերաքննիչ և վճռաբեկ բողոքների ներկայացման համար վճարվել է համապատասխանաբար` 4.000 ՀՀ դրամ, 10.000 ՀՀ դրամ և 20.000 ՀՀ դրամ պետական տուրքի գումար, իսկ վճռաբեկ բողոքը և հայցը ենթակա են բավարարման մասնակի, արձանագրում է, որ Ընկերության կողմից նախապես վճարված պետական տուրքի գումարները, ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի հիման վրա, ենթակա են հատուցման Կոմիտեի կողմից:

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 169-171-րդ հոդվածներով, 172-րդ հոդվածի 1-ին մասով` Վճռաբեկ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

1. Վճռաբեկ բողոքը բավարարել մասնակիորեն: Բեկանել ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի 29.09.2023 թվականի որոշման` ՀՀ վարչական դատարանի 15.03.2022 թվականի վճիռը` ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի համալիր հարկային ստուգումների վարչության 10.03.2021 թվականի թիվ 1002684/1 ակտի 24-րդ կետն անվավեր ճանաչելու պահանջը մերժելու մասով անփոփոխ թողնելու մասը, և այս մասով այն փոփոխել` «ՀԱՏՄ» ՍՊ ընկերության հայցն ընդդեմ ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի` ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի համալիր հարկային ստուգումների վարչության 10.03.2021 թվականի թիվ 1002684/1 ակտի 24-րդ կետն անվավեր ճանաչելու պահանջի մասին, բավարարել.

անվավեր ճանաչել ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի համալիր հարկային ստուգումների վարչության 10.03.2021 թվականի թիվ 1002684/1 ակտի 24-րդ կետը:

ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի 29.09.2023 թվականի որոշումը` մնացած մասով, թողնել օրինական ուժի մեջ:

2. ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեից հօգուտ «ՀԱՏՄ» ՍՊ ընկերության բռնագանձել 4.000 ՀՀ դրամ` որպես հայցադիմումի համար նախապես վճարված պետական տուրքի գումար, 10.000 ՀՀ դրամ` որպես վերաքննիչ բողոքի համար նախապես վճարված պետական տուրքի գումար, 20.000 ՀՀ դրամ` որպես վճռաբեկ բողոքի համար նախապես վճարված պետական տուրքի գումար:

3. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է և բողոքարկման ենթակա չէ:

Նախագահող Հ. Բեդևյան

Զեկուցող Ք. Մկոյան

Ա. Թովմասյան

Լ. Հակոբյան

Ռ. Հակոբյան